Regina Luttge – ‘Overheden en organisaties zouden hun digitale afhankelijkheden opnieuw moeten beoordelen’
Op 1 April 2026 organiseerden Netherlands Academy of Engineering, TNO en Arthur D. Little een high level rondetafelgesprek met de titel Van digitale afhankelijkheid naar strategische autonomie. Dit evenement bracht ruim 30 beleidsmakers, experts en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven samen om te reflecteren op Europa’s toenemende afhankelijkheid van digitale technologieën en wat nodig is om de langetermijnweerbaarheid te versterken. De discussie markeerde een duidelijke koerswijziging: weg van een beperkte focus op efficiëntie en kosten, en richting veerkracht, zeggenschap en strategische autonomie in bedrijfskritische digitale domeinen.
Naar aanleiding van twee keynotes gegeven door Claire Stolwijk en Lukas Roffel vonden de ronde tafelgesprekken plaats, waarbij er een aantal terugkerende thema’s waren.
Strategische afwegingen tussen kosten en mate van onafhankelijkheid
Overheden en organisaties zouden hun afhankelijkheden opnieuw moeten beoordelen, met name in gebieden die essentieel zijn voor het functioneren van de samenleving. Digitale infrastructuren, clouddiensten, dataplatforms en AI‑systemen zijn diep verankerd geraakt in sectoren als de gezondheidszorg, energie, financiële dienstverlening en publieke infrastructuur. Hoewel mondiale technologieaanbieders innovatie en efficiëntie hebben gestimuleerd, brengt deze afhankelijkheid ook kwetsbaarheden met zich mee. Het accepteren van afwegingen tussen kosten, prestaties en controle wordt steeds meer gezien als onvermijdelijk wanneer veiligheid, continuïteit en publieke waarden in het geding zijn.
Van reactieve point-solutions naar proactieve systeem oplossingen
Een terugkerend thema was de noodzaak om afhankelijkheden actief te monitoren en te verminderen, in plaats van er alleen reactief op te reageren. Dit begint met het identificeren van kritieke control points in digitale waardeketens en het herontwerpen van systemen op basis van modulaire en interoperabele architecturen. Dergelijke ontwerpen voorkomen vendor lock-in en maken het eenvoudiger om Europese oplossingen te integreren. Om dit te ondersteunen hebben organisaties sterkere strategische capaciteiten nodig, waaronder toekomstgerichte governance, een dieper begrip van de manier waarop hyperscalers hun digitale systemen ontwerpen en exploiteren, en beter inzicht in digitale en AI‑gerelateerde risico’s.
Europa als regionaal ecosysteem met eigen normen en waarden
Door te anticiperen op regelgeving en marktverschuivingen die voortkomen uit ambities rond digitale soevereiniteit, kunnen Europese partners zich gezamenlijk voorbereiden en samenwerking versterken over landsgrenzen heen. Een stabiel en goed gecoördineerd Europees digitaal ecosysteem werd gezien als een essentiële randvoorwaarde voor zowel veerkracht als innovatie, volgens onze eigen waarden.
En nu?
Voor de Nederlandse samenleving en beleidsmakers vertaalde het rondetafelgesprek deze inzichten naar concrete handelingsperspectieven.
In plaats van te proberen de gehele economie in één keer te hervormen, prioriteer een beperkt aantal strategische domeinen. Kritieke sectoren zoals zorg, energie, financiën en infrastructuur zouden daarbij centraal moeten staan. Op deze gebieden kan de overheid optreden als katalysator en marktvormer door middel van publieke inkoop en bundeling van vraag, om Europese en soevereine oplossingen te helpen opschalen.
Aanvullende aanbevelingen betroffen het verbeteren van coördinatie en ecosysteemontwikkeling via sterkere EU‑afstemming en nauwere publiek-private samenwerking, en het creëren van langetermijninvesteringsvoorwaarden. Dit vraagt om afstemming van beleid, regelgeving en financiering over politieke regeringsperioden heen, het verkennen van de rol van langetermijnkapitaal zoals pensioenfondsen, en het verbeteren van de toegang tot kapitaal en talent voor Europese technologiebedrijven.
Alles bij elkaar onderstreepte de discussie een groeiende consensus: strategische autonomie in het digitale domein gaat niet over isolatie, maar over het maken van weloverwogen keuzes vandaag om morgen veerkracht, innovatie en zeggenschap te waarborgen.
